Pam bod alcohol a heneiddio yn fater?

Mae maint ein poblogaeth sy’n heneiddio yn cynyddu, wrth i bobl fyw’n hirach nag o’r blaen.  Ymhen deng mlynedd yn unig, erbyn 2025, bydd 19% yn fwy o bobl 65 oed ac yn hŷn a 40% o bobl 85 oed ac yn hŷn yn y DU (ONS, 2012)

“Mae byw’n hirach yn cynnig cyfle enfawr i unigolion ac i gymdeithas.  Ond yn ogystal ag ychwanegu blynyddoedd i oes rhywun, mae angen i ni sicrhau ein bod yn ychwanegu bywyd i flynyddoedd – gan ein galluogi i gyd i fwynhau bywyd da pan fyddwn yn hŷn” Canolfan Heneiddio’n Well, 2015.

Er y bydd nifer ohonom yn parhau i fod yn annibynnol ac yn manteisio ar strwythurau cymorth da pan fyddwn yn mynd yn hŷn, efallai y bydd rhai yn cael mwy o anhawster.  Mae heneiddio a henaint yn gysylltiedig â nifer o newidiadau bywyd a cholledion sy’n gallu ysgogi neu gynyddu problemau sy’n ymwneud ag alcohol.  Amcangyfrifir y bydd 1 o bob 3 oedolyn dros 65 oed sydd â phroblem alcohol, wedi datblygu’r broblem hon ar ôl iddynt fynd yn hŷn.  Mewn arolwg Yfed Doeth, Heneiddio’n Dda a gynhaliom yn ddiweddar, roedd y rhesymau a adroddwyd amlaf dros yfed mwy yn cynnwys ymddeol, profedigaeth, colli diben, llai o gyfleoedd i gymdeithasu a newid mewn amgylchiadau ariannol.

Darparu cymorth

I rai oedolion dros 50 oed, efallai bod eu harferion yfed alcohol wedi golygu eu bod wedi bod mewn mwy o risg ers cryn amser, ond wrth iddynt fynd yn hŷn, gall hyn ddechrau achosi problemau mwy cymhleth fyth sy’n effeithio ar eu hiechyd a’u lles.  Efallai y bydd gofyn iddynt gael help gan nifer o wahanol asiantaethau, ac mae’n bwysig bod eu hoedran ac effeithiau yfed alcohol ar eu hiechyd yn cael eu hystyried wrth ddarparu cymorth.

Stigma sy’n gysylltiedig ag yfed alcohol

Mae’n destun pryder bod ein harolwg Yfed Doeth, Heneiddio’n Dda wedi darganfod bod cryn dipyn o stigma a chywilydd yn gysylltiedig ag yfed alcohol ymhlith y boblogaeth dros 50 oed, gan gynnwys:

  • wrth ystyried pobl sydd â phroblemau alcohol, mae dros hanner (51%) y bobl 50 oed a throsodd yn y DU o’r farn mai’r bobl hynny eu hunain sydd ar fai
  • ni fyddai 26% o bobl 50 oed a throsodd a 29% o bobl 65 oed a throsodd yn dweud wrth rywun pe byddai ganddynt broblem alcohol
  • ni fyddai 23% o bobl dros 50 oed yn gwybod ble i gael help neu gyngor pe baent yn cael problemau gyda’u defnydd o alcohol

Y risg a ddatgelir yn y canfyddiadau uchod yw y gallai pobl dros 50 oed fod yn credu na allant ddweud wrth unrhyw un am eu harferion yfed, ac wrth i’r amser fynd heibio, byddant yn mynd yn fwy ynysig ac mewn perygl o ddioddef niwed.

Gwybodaeth am y canllawiau a argymhellir

Yn ogystal, ceir diffyg ymwybyddiaeth sylweddol ymhlith y boblogaeth dros 50 oed am yr uchafsymiau alcohol a argymhellir, ac ni all tri chwarter ohonynt nodi beth ydynt.

Heb y wybodaeth ynghylch uchafsymiau alcohol a argymhellir ac yfed mewn ffordd sy’n peri llai o risg, efallai na fydd pobl hyd yn oed yn ymwybodol o faint y maent yn ei yfed a’r niwed posibl y mae hyn yn ei achosi.

Adnabod ac ymateb

Gan weithio mewn cymuned, lleoliad gofal iechyd ac ym maes tai, yn aml, chi fydd y cyswllt cyntaf i unigolyn y mae eu harferion yfed yn peri problemau.  Gallai’ch rôl chi fod yn hanfodol wrth eu cynorthwyo i gael y wybodaeth a’r help y mae angen iddynt ei chael.  Mae’n bwysig eich bod yn gallu adnabod ac ymateb pan fydd rhywun yn cael problemau gyda’u defnydd o alcohol.  Fodd bynnag, i rai staff rheng flaen a gweithwyr proffesiynol, mae hwn yn fater anodd i gychwyn sgwrs amdano, ac efallai y byddant yn teimlo y bydd cychwyn y drafodaeth am arferion yfed yn pechu rhywun.  Ein nod yw’ch helpu chi i ‘gychwyn y sgwrs‘ a phan fyddwch yn gwneud hynny, i roi’r cyngor cywir.

Felly pam bod yfed alcohol yn gallu achosi mwy o broblemau wrth i ni fynd yn hŷn?

Mae’r ateb i’r cwestiwn hwn yn perthyn i sawl maes:

Corfforol

  • Law yn llaw â’r crychau a’r gwallt gwyn, mae cyhyr yn cael ei ddisodli gan floneg corff wrth i ni fynd yn hŷ Ni chaiff alcohol ei dynnu i mewn i’r corff gystal ag y caiff ei dynnu i mewn i gyhyr, felly mae crynodiad alcohol yn y gwaed yn uwch pan fyddwn yn heneiddio, sy’n golygu ein bod yn fwy tueddol i ddioddef effeithiau alcohol.
  • Wrth i ni fynd yn hŷn, ni allwn fetaboleiddio a rhyddhau alcohol gystal, a byddwn yn arbennig o sensitif i effeithiau gwenwynig alcohol ar yr ymennydd.
  • Un o effeithiau alcohol yw colli sgiliau cydsymud. Gallai’r ffaith hon, ynghyd â’r gostyngiad cyffredinol yn lefel ein symudedd a’n cydbwysedd wrth i ni fynd yn hŷn, arwain at fwy o gwympiadau ac anafiadau.
  • Gall camddefnyddio alcohol waethygu neu gyflymu ymddangosiad cyflyrau sy’n gysylltiedig â heneiddio (megis nam gwybyddol, pwysedd gwaed uchel/gorbwysedd).
  • Wrth i ni fynd yn hŷn, mae’n fwy tebygol y byddwn yn cael presgripsiynau am wahanol feddyginiaethau. Gall alcohol gael cyswllt negyddol trwy leihau neu waethygu effaith meddyginiaethau.
  • O ganlyniad i rai o’r rhesymau uchod, gallai heneiddio gynyddu’r tebygolrwydd y bydd rhywun yn dioddef niwed, hyd yn oed os byddant yn yfed o fewn y canllawiau a argymhellir.

Iechyd meddwl a seicolegol

  • Fel y mae’n harolwg wedi dangos, gallai pobl dros 50 oed fod yn fwy tebygol o guddio problem alcohol yn llai tebygol o ofyn am help oherwydd lefelau uchel cywilydd ac embaras. Efallai mai agwedd y genhedlaeth honno yw peidio rhannu problemau personol a chynnal balchder.
  • Efallai y bydd rhai pobl yn cael anhawster gyda’r broses heneiddio, sy’n gallu arwain at deimlo’n isel. Yn ein hastudiaeth Yfed Doeth, Heneiddio’n Dda, dywedodd 36% o’r rhai hynny a nodwyd fel yfwyr risg uchel (yfwyr trwm) eu bod yn yfed oherwydd eu bod yn teimlo’n isel.  O blith y rhai a oedd wedi dechrau yfed mwy dros y blynyddoedd diwethaf, cyfeiriodd 20% o’r rhai a holwyd at golli diben mewn bywyd fel rheswm.

Newidiadau mewn bywyd

  • Bydd pob un ohonom yn wynebu colledionnewidiadau bywyd a chyfnodau pontio sy’n gysylltiedig â heneiddio.  Fodd bynnagi rai, gall hyn arwain at deimlo’n ynysigcolli annibyniaethunigrwydd a gofid seicolegol, ac fe allai gyfrannu at yfed mwy o alcohol yn nes ymlaen yn ystod ein bywydau. 
  • Mae bod yn ynysig yn golygu cael llai o gyswllt cymdeithasol. Felly, pan geir problemau sy’n ymwneud ag alcohol, mae’n fwy tebygol na fydd unrhyw un yn sylwi arnynt.
  • Wrth i ni fynd yn hŷn, rydym yn fwy tebygol o yfed bob dydd ac ar ein pen ein hunain yn y cartref.

Rhwystrau sy’n atal pobl rhag ceisio help

  • Mae gan y rhai y mae eu harferion yfed wedi bod yn peri problemau ers nifer o flynyddoedd gryn dipyn o anghenion cymhleth, efallai eu bod wedi cael profiad o driniaethau aflwyddiannus yn flaenorol ac yn amharod i roi cynnig ar hyn eto.
  • Gallai rhwystrau megis y ffaith na allant symud o gwmpas gystal a diffyg trafnidiaeth olygu bod rhai pobl yn ei chael hi’n anodd manteisio ar wasanaethau.
  • Mae agweddau rhagfarn oed a thybiaethau rhagfarnllyd yn golygu na fydd rhai gweithwyr proffesiynol a gweithwyr rheng flaen yn adnabod problemau alcohol ymhlith y rhai dros 50 oed, neu na fyddant yn gweithredu pan fyddant yn adnabod problemau o’r fath.
  • Nid oedd 74% o’r bobl a holwyd gan Yfed Doeth, Heneiddio’n Dda yn gallu nodi’r canllawiau yfed a argymhellir, ac ni allai dros hanner ohonynt gyfrifo unedau alcohol mewn ffordd hyderus. Felly, efallai nad yw rhai pobl hyd yn oed yn ymwybodol o’r ffaith bod eu harferion yfed yn peri niwed iddynt.

Yr hyn sy’n bwysig ei gofio yw er bod oedolion hŷn yn llai tebygol o fanteisio ar help a chymorth ynghylch eu defnydd o alcohol, pan fyddant yn gwneud hynny, maent yn fwy tebygol o wneud newid cadarnhaol na phobl iau.